Konum
Anasayfa > Hukuk > Faktoring şirketlerinin usulsüz icra işlemlerine itiraz, menfi tespit ve ödenen paranın (istirdadı) geri alınması davaları

Faktoring şirketlerinin usulsüz icra işlemlerine itiraz, menfi tespit ve ödenen paranın (istirdadı) geri alınması davaları

Genel Olarak Faktoring
Faktoring; “Müşterinin üçüncü şahıs olan borçlu karşısındaki mal tesliminden veya işgörme/hizmet ediminden ileri gelen alacaklarının karşılığını, alacağın tahsilinden önce avans olarak ödeyerek alacağın tahsil edilmemesi riskinin ve müşteri için borçlunun muhasebesinin tutulması, ihtar işlemleri gibi işgörme/hizmet edimlerinin üstlenilmesi suretiyle devir ve satın alınması” olarak tanımlanmaktadır (Kocaman Arif, Faktoring İşlemlerinin Hukuki Niteliği, s. 21) Faktoring hizmetleri ise; Kredi Riskini Karşılama; Tahsilat ve Muhasebe; Fonlardan Avans, şeklinde özetlenebilir.
Faktoring Şirketlerinin Usulsüz Devraldığı Alacaklar
Faktoring şirketlerinin ekonomik istikrarı ve güveni zedelemelerini engellemek ve işleyişlerini belirli bir düzene tabi tutmak için faaliyetlerine bazı sınırlamalar getirilmiştir. Bu kapsamda örneğin faktoring şirketleri teminat mektubu veremezler, mevduat veya bir ivaz karşılığı para toplayamazlar. Aynı şekilde faktoring şirketleri çek, bono (senet) poliçe gibi kambiyo senetlerine dayansa bile, bir mal veya hizmet satışından kaynaklanmayan ve mal ve hizmetin satışına ilişkin fatura veya benzeri belgelerle belgelendirilemeyen alacaklar satın almaları ve tahsilini üstlenemezler. Böylece faktoring şirketlerinin kuruluş amacına uygun olarak ticaret hayatının akışını kolaylaştırması, alacakların tahsili ile nakit akışının kolaylaştırılması amaçlanmış; diğer yandan faktoring şirketlerinin birer tefeci gibi hareket etmesini engellemek, bu şirketlerin hatır için verilmiş çek ve senetlerle, gerçek bir ticari faaliyete dayanmayan ve sadece esas borç ilişkisinden bağımsız veya gerçek olmayan yeni bir borç doğurarak bunu faktorin şirketine satmayı amaçlayan girişimlerin önlenmesi amaçlanmıştır.
Faktoring Şirketinin Faturaya Dayanmayan Evrakı İcra Takibine Konu Etmesi
Faktoring şirketleri devir aldığı alacak, bir kambiyo senedinden kaynaklanıyor olsa bile alacağı doğuran temel ilişkiye ait fatura veya benzeri belgelerle belgelenmelidir. Faktoring şirketinin müşterisinden devraldığı bir alacağı icra yoluyla takip edebilmesi için; faktoring sözleşmesi ile beraber, alacağı doğuran temel satım ilişkisine ait fatura ve benzeri belgeleri de icra dosyasına ibraz etmek zorundadır. Faktoring şirketi ile kambiyo senedini kendisine ciro eden arasında bu şekilde bir Faktoring sözleşmesi bulunmaması halinde çek, bono veya poliçe faktoring şirketine geçmemiş sayılır. Faktoring şirketi, kambiyo senedine dayalı alacağı temlik alırken yukarıda bahsedilen yükümlülüğünü yerine getirdiğini ve çek, bono veya poliçenin, bir mal veya hizmet satışı sonucu temlik alındığını kanıtlayamamışsa bu kambiyo senetlerini icra takibine koymaya yetkili değildir. Bunun amacının uygulamada boş ve hileli ve hatır için verilen çek ve senetlerin faktoring şirketlerince devir alınmasını önlemek olduğu kabul edilmektedir (Ünal Tekinalp, Banka Hukukunun Esasları, s. 497).
Faturasız Çek ve Senetle İcra Takibi Başlatan Faktoring Şirketine Karşı Açılabilecek Davalar

Faktoring şirketi bir mal veya hizmet satışından doğmuş ve doğacak fatura ve benzeri belgelerle desteklenmeyen alacakları usule aykırı olarak satın alır ve tahsilini üstlenirse çek veya senedi ibrazı nedeniyle ödemek zorunda kalan kişi sebepsiz yere ödediği paranın geri ödenmesini dava edebilir. Faktoring şirketi tarafından girişilen icra takiplerine karşı ise borca itiraz, takip kesinleştikten sonra borçlu olmadığının tespiti, çek iptali ve teminat karşılığı ödenen meblağın iadesi ve icra takibi sonucunda borç ödenmek zorunda kalınırsa istirdat davalarının açılması mümkündür. Bu davalarda davacı alacağın gerçek olmadığını iddia ettiğine göre, bu iddianın ve faktoring ilişkisi içerisindeki davalıların ticari kayıtlarının oluşturulacak bir bilirkişi heyeti vasıtasıyla tetkiki gerekir.

Faktoring şirketlerinin faaliyetleri 30.09.1983 tarih,90 sayılı ÖDÜNÇ PARA VERME İŞLERİ HAKKINDA KANUN HÜKÜMDE KARARNAME ile 10.10.2006 tarihli ve 26315 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Finansal Kiralama,Faktoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine tabidir.KHK 3.madde c bendinde FAKTORİNG ŞİRKETİ:Mal ve hizmet satışlarından doğmuş veya doğacak alacakları TEMELLÜK EDEREK tahsilini üstlenen,bu alacaklara karşılık ödemelerde bulunarak finansman sağlayan şirketlerdir.” diye tanımlamıştır.BU TANIMDAN DA ANLAŞILACAĞI ÜZERE “TEMELLÜK” –BORÇLAR KANUNU 162. VE DEVAMI MADDELERDE YER ALAN “TEMLİK” DEMEKTİR.DOLAYISIYLA ALACAĞIN TEMLİKİ HÜKÜMLERİNE TABİDİR. AYRICA Yönetmeliğin 22.maddesi 2.bendinde “Birinci fıkrada belirtilen hususlara ilave olarak faktoring şirketleri kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş veya doğacak fatura veya benzeri belgelerle tevsik edilemeyen alacakları satın alamazlar veya tahsilini üstlenemezler.”hükmüne yer verilmiştir.Bu hükme göre de Faktoring şirketinin takibe koyduğu kambiyo senedine mesnet teşkil eden gerçek mal veya hizmet alımı varsa ve bu mal veya hizmet alımı fatura veya benzeri belgelerle ispat edilirse ANCAK alacak takibi yasaya uygun ve doğru olur.Yoksa Faktoring şirketine karşı aynı alacaklıya karşı ileri sürülmesi mümkün tüm itiraz ve def’iler aynen ileri sürülmesi mümkündür.

T.C. YARGITAY 19. HUKUK DAİRESİ E. 2003/11608 K. 2004/8248 T. 9.7.2004

• ÇEKİN TEMLİKİ ( Menfi Tespit Davası – Davalılar Arasındaki İlişkinin Temlik İlişkisi Olduğu/Borçlu Davacının Temlik Edene Karşı Haiz Olduğu Bütün Defi ve İtirazları Temellük Edene Karşı İleri Sürebileceği )
• MENFİ TESPİT DAVASI ( Davalılar Arasındaki İlişkinin Çekin Temliki İlişkisi Olduğu – Borçlu Davacının Temlik Edene Karşı Haiz Olduğu Bütün Defi ve İtirazları Temellük Edene Karşı İleri Sürebileceği )
• FAKTORİNG ŞİRKETİNİN TEMELLÜK ETTİĞİ ÇEK ( Borçlu Davacının Temlik Edene Karşı Haiz Olduğu Bütün Defi ve İtirazları Faktoring Şirketine Karşı İleri Sürme İmkanına Sahip Olduğu – Menfi Tespit Davası )
818/m.1
ÖZET : Faktoring Şirketlerinin kuruluş ve çalışma esasları hakkındaki yönetmeliğin 1. maddesinde faktoring işlemlerine esas alınacak temlik konusu alacakların “faturaya veya mal veya hizmet satışından doğmuş olduğunu tevsik eden diğer belgelere dayalı bulunması” 8. maddenin ( d ) bendinde ise “kambiyo senetlerine dayalı olsa bile fatura veya alacağın bir mal veya hizmet satışından doğmuş olduğunu tevsik eden benzeri belgelerle ilişkilendirilmeyen alacakları satın alamayacakları” ifade edilmiştir.

Buna göre davalılar arasındaki ilişki temlik ilişkisi olduğundan borçlu davacı temlik edene karşı haiz olduğu bütün defi ve itirazları temellük edene ( faktoring şirketine ) karşı ileri sürme imkanına sahiptir.

DAVA : Taraflar arasındaki menfi tesbit davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı vekilince duruşmalı olarak temyiz edilmesi üzerine ve temyiz dilekçesinin süresinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

KARAR : Davacı vekili, dava konusu edilen çeklerin davalı Ak Turizm Otomotiv Ltd. Şirketinden kiralanan araçlara karşılık verildiğini, ancak davalının sözleşmeye aykırı davranışları nedeniyle kiralama sözleşmesinin fesih edildiğini bu nedenle çeklerin bedelsiz kaldığını, Ak Turizm Ltd. Şti.’ne karşı ileri sürülebilecek tüm def’ilerin alacağı temlik alan Factoring Şirketine karşı da ileri sürülebileceğini ve hamilin iyi niyetinden söz edilemeyeceğini belirterek çeklerle borçlu olmadıklarının tespitini talep ve dava etmiştir.

Davalı Ak Turizm Otomotiv Ltd. Şti. davaya cevap vermediği gibi duruşmalara da katılmamıştır.

Davalı Factoring Şirketi vekili, müvekkilinin Factoring şirketi olup, çeklerin factoring işlemleri sonucu ciro yolu ile müvekkiline geçtiğini, davacı borçlu ile diğer davalı arasındaki sözleşmenin fesih edilmiş olmasının müvekkilini ilgilendirmediğini belirterek davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, davacının kiralama sözleşmesini fesihte haklı olduğunu ancak Kurtuluş Factoring Şirketinin iyiniyetli hamil olduğundan bu davalı hakkındaki davanın reddine, Ak Turizm Otomotiv Ltd.Şti. yönünden davanın kısmen kabulüne davacının davalı şirketin icra takibinden dolayı 4.317.150.000.TL borçlu olmadığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekilince temyiz edilmiştir.

Dava konusu çeklerle borçlu olunmadığının tespiti ve çeklerin iptali istemine ilişkindir.

Mahkemece, dosya içerisindeki delillere uygun görülerek benimsenen bilirkişi raporunda davacının Ak Turizm Ltd.Şti. ile aralarında olan sözleşmeyi fesihte haklı olduğu ve davacının davalıya 4.317.150.000.-TL fazla ödemesi bulunduğu, ayrıca dava konusu çeklerin de sözleşmenin haklı feshi nedeni ile karşılıksız kaldığı belirtilmiştir. Yine aynı raporda dava konusu çeklerin davalı Ak Turizm Ltd. Şti. tarafından diğer davalı Kurtuluş Factoring Şirketine 18.10.2000 tarihinde düzenlenen temlik bordrosuna istinaden temlik edildiği de tespit edilmiştir.

21.12.1994 tarih 22148 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Factoring Şirketlerinin kuruluş ve çalışma esasları hakkındaki yönetmeliğin 1. maddesinde factoring işlemlerine esas alınacak temlik konusu alacakları “faturaya veya mal veya hizmet satışından doğmuş olduğunu tevsik eden diğer belgelere dayalı bulunması” 8. maddenin ( d ) bendinde ise “kambiyo senetlerine dayalı olsa bile fatura veya alacağın bir mal veya hizmet satışından doğmuş olduğunu tevsik eden benzeri belgelerle ilişkilendirilmeyen alacakları satın alamayacakları” ifade edilmiştir.

Buna göre davalılar arasındaki ilişki temlik ilişkisi olduğundan borçlu davacı temlik edene karşı haiz olduğu bütün defi ve itirazları temellük edene ( factoring şirketine ) karşı ileri sürme imkanına sahiptir ( BK. 167/1 ).

Bu durumda davacının davalı Ak Turizm Ltd. Şti. ile yaptığı sözleşmenin feshinin haklı olduğu ve fesih edilen sözleşme gereği verilen çeklerin karşılıksız kaldığı kabul edildiğine ve alacağın temliki hükümlerine göre davacının Ak Turizm Ltd. Şti.’ne karşı ileri sürebileceği def’ ileri alacağı temlik alan factoring şirketine karşı da ileri sürebileceği hususları üzerinde durulmadan yazılı gerekçeyle hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

SONUÇ : Yukarıda açkılanan nedenlerle hükmün davacı yararına BOZULMASINA, peşin harcın istek halinde iadesine, 9.7.2004 gününde oybirliğiyle karar verildi.

Kaynak:

Faktoring şirketlerinin usulsüz icra işlemlerine itiraz, menfi tespit ve ödenen paranın (istirdadı) geri alınması davaları

Erkan ÖZ
Avukat Erkan ÖZ - ÖZ Avukatlık Ofisi 05325139918 - erkanoz07@gmail.com Bahçelievler Mah. 5006 Sok. No:1 K:2 D:3 Manavgat / Antalya
https://www.erkanoz.com

Bir cevap yazın

Top